Croeso i The Sprout! os gwelwch yn dda Cofrestru neu Mewngofnodi

Ymdopi Marwolaeth

Postiwyd gan dirty o Caerdydd - Cyhoeddwyd ar 01/12/2009 am 14:27
0 sylwadau » - Tagiwyd fel Diwylliant, Materion Cyfoes, Yn Gymraeg

  • grief

English version

Yn ddiweddar bu farw fy nhad-cu. Fy hen-dad-cu oedd o mewn gwirionedd, ond bu farw fy nhad-cu go iawn pan oeddwn i yn blentyn felly roedd fy hen-dad-cu yn fwy fel tad-cu i mi.

Pan oeddwn i o gwmpas deuddeg oed, bu farw hen-ewythr i mi a dyna oedd fy angladd cyntaf. Mae’r broses Islamaidd o alaru yn wahanol iawn i’r ffordd Cristion. Mae cyfnod o alaru sydd yn cael sylw yn y teulu sydd ddim yn cael ei adnabod mewn Cristnogaeth. Mae cael yr ychydig ddyddiau yno i alaru yn therapiwtig iawn, Mae marwolaeth yn dod ar yr adegau fwyaf annhebygol, hyd yn oed ar l cyfnod o salwch hir mae’n gallu synnu ni ac rydym yn cael ein hatgoffa o golled rhywun rwyt ti yn caru a beth mae’n gallu ei wneud.

Mae’r angladdau Cristion dwi wedi bod iddynt yn radicalaidd wahanol i rai Islamaidd dwi wedi bod iddynt. Dwi wedi sylwi nad oeddent mor gyffyrddus yn crio ac yn delio efo’u galar yn gyhoeddus wrth gymharu gydag angladdau Islamaidd. Mae yna ddiwylliant ‘stiff upper lip’ ym Mhrydain. Rydw i’n credu, er ei fod yn dda weithiau, nad yw’n llesol i bobl pan mae’n dod i golli un maent yn ei garu. Rydw i wedi dal fy hun yn ‘dal pethau i mewn’ oherwydd roeddwn i’n poeni y byddwn yn gwneud i’r rhai o fy nghwmpas deimlo’n annifyr. Mae’n syndod i mi fod y tair crefydd undduwiaeth Abrahamig gyda gwahaniaethau pan maen nhw mor agos yn gysylltiadol, i gyd yn dod o’r un ardal o’r byd.

Yn Iddewiaeth mae yna broses llawn sydd yn helpu pobl yn y broses galaru, gan gynnwys cyfnod o amser i arsylwi a llawer o symbolaeth sydd wedi cael ei brofi gan seicolegwyr yn wych yn feddyliol i helpu cael caefa. Pan mae rhywun yn marw, rwyt ti’n stopio’r clociau yn dy dŷ, yn cau’r llenni ac ar l yr angladd yn golchi dy ddwylo fel symbolaeth fod y meirw wedi’i gladdu.

Fe glywais unwaith fod y gair Hebraeg am “marwolaeth” yn golygu yn llythrennol rhywbeth tebyg i “fod heb gorff”, fod y corff yn gragen i beth sydd ar y tu fewn mewn gwirionedd. Dwi ddim yn meddwl fy mod i'n cytuno yn angenrheidiol ’r syniad o nefoedd ac uffern, ond i mi mae hyn yn gwneud synnwyr oherwydd pan bu farw rhai o fy nghwmpas fe feddyliais am hyn. Efallai eu bod yn feirw mewn corf, ond mae fy nghof i amdanyn nhw yn dal yn fyw. Dwi’n meddwl am y Bwdhaidd sydd yn credu fod bywyd yn ddioddefaint tragwyddol, dwi’n atgoffa fy hun fod bywyd yn ddioddefaint a'u bod nhw yn rhydd o’r gefynnau hyn.

Yn angladd fy hen-ewythr roedd yr arch yn agored, ac roedd y marched a’r dynion wedi gwahanu, ond yn yr angladd Cristnogol fe welais fod pawb efo’i gilydd. Roedd yn angladd arch agored: roedd yn angerddol. Roedd pobl yn taro eu hunain efo galar, yn  siglo yn l ac ymlaen ac er fy mod wedi dychryn gan hyn oherwydd fy magwraeth gyda fy mam Cristion, roeddwn yn deall yn iawn pam fod hyn yn digwydd.

Mae gwahanol ddiwylliannau efo cymaint o ffyrdd o alaru, dwi’n meddwl fod o’n rhyfeddol. Yn y gorllewin rydym yn gwisgo du wrth alaru, ond yn Hindŵaeth mae’n draddodiad i wisgo gwyn, i ddangos purdeb a bod dy feddyliau wedi’i ffocysu ar un person. Mae’r grefydd hynafol cyfriniaeth ddwyreiniol Jainiaeth yn gorchymyn nad yw’r nefoedd ac uffern yn bodoli go iawn fel endidau ar wahn tu allan i’n hamgylchedd, ond yn gyflwr meddyliol ac yn bethau rydym yn cyfarfod  yn ystod yr adegau ysgafn a thywyll o’n bywydau.

Fe uniaethais lawer efo’r ffordd wnaeth fy nhad-cu galaru fy hen-ewythr; rydw i’n deall ac yn cyd-deimlo pa mor anodd yw hi i fod efo gofid mor drwm nad oes dim ar l i wneud. Dwi’n gallu dirnad y cythruddo, yr angen am gaefa, y cyfnod o amser dan sylw a sut oedd hyn yn gallu helpu.

Efallai bod y ddefod o angladdau a marwolaeth wedi hen fynd yn niwylliant Protestannaidd, ond mewn Cristnogaeth Uniongred dwyreiniol mae’n parhau i fod yn amlwg iawn, a sylwais ei fod y drefniadaeth mae rhywun yn gorfod mynd drwyddo ar l marwolaeth rhywun agos yn llesol i mi.

Yn y pen draw, nid yw o bwys faint rwyt ti’n galaru na pha grefydd rwyt ti’n ymarfer, mae’r person wedi mynd ac mae’r amgylchiadau ran helaeth yn aros yr un peth. Marwolaeth ydyw dal, mae dal colled ac mae’n bwysig gwybod fod dangos emosiynau ddim yn beth drwg ag bod siarad er yn glich sy’n cael ei orddefnyddio yn helpu. Dim ots pa mor anhapus wyt ti neu pa mor flin ti’n teimlo, mae’n bwysig i beidio brifo dy hun na phobl eraill o dy gwmpas.

Mae’r teimlad o unigrwydd yn anodd ymdopi gydag ef, y gwagle sydd yn cael ei deimlo yn annioddefol ac mae hyn yn normal. Yn ystod y dyddiau cyntaf wedi marwolaeth fy hen-dad-cu roeddwn eisiau cau fy hun yn fy ystafell a galaru, ond roedd pobl o’n cwmpas angen ein cymorth, cymaint ag yr oeddem ni eisiau eu cymorth nhw. Efallai os wyt ti dal yn yr ysgol neu brifysgol gall y bobl, athrawon a darlithwyr fod yn sustem cefnogaeth dda. Roeddwn i’n poeni am fynd yn l i’r ysgol, yn poeni am ymdopi gydag ef, ond roedd yr athrawon yn orlethus o gefnogol ac yn deall os oeddwn i eisiau bod ar ben fy hun neu os oeddwn i angen gadael yr ystafell.

Mae siarad gyda phobl sydd ddim yn dy adnabod yn gallu bod yn fwy o gymorth nag siarad gyda theulu efallai dwyt ti ddim yn teimlo mor agos atynt, ond eto, mae’n gymharol i bobl. Gall fod yn anodd siarad gyda rhieni neu deulu dwyt ti ddim yn agos atynt, ond drwy dorri ffiniau’r diwylliant ‘stiff upper lip’ fe ddoi di’n agosach at dy deulu a gall drwsio perthnasau sydd efallai dan straen.

Cofia nad wyt ti byth ar dy ben dy hun, gall ac fe wnaiff pobl helpu ti pam rwyt ti angen nhw. Gall siarad gyda theulu ddod yn anghysbell, ffrindiau ydy’r rhai i ddibynnu ar weithiau. Maent yno am fwy na’r gigiau a’r diod, pasio amser a gwylio ffilmiau. Nhw ydy’r rhai i ddibynnu arnynt pan mae pethau’n mynd yn anodd, ni ddylet ofyn amdano; dydy eu cefnogaeth ddim yn ddewisol, mae’n orfodol. Ar ddiwedd y dydd dyna ydy ffrindiau.

Mae yna lefel o garedigrwydd ymhob un ohonom, mae’n bwysig fod pobl yno i’w gilydd pan mae pethau’n mynd yn anodd.

Am wybodaeth ar sefydliadau gall helpu gyda materion teuluoedd a pherthnasau clicia yma.

Am wybodaeth ar farwolaeth clicia yma.

Os wyt ti angen siarad gyda rhywun gall helpu cysyllta meic

Rhywbeth i ddweud?

Rhaid bod wedi mewngofnodi i bostio sylwadau ar y wefan hon

Mewngofnodi neu Cofrestru.

Cymerwch ychydig o funudau i gwblhau'r arolwg hon. Bydd hyn yn helpu ni i ffeindio allan sut yr ydych chi'n defnyddio'r wefan fel ein bod ni'n gallu dal ati i'w gwella ar eich cyfer chi. Bydd pawb sy'n cwblhau'r arolwg yn cael y cyfle i ennill �50