Welcome to The Sprout! Please sign up or login

Adolygiad: LPO РDes canyon aux ̩toiles gan Messiaen

Posted by Weeping Tudor from Cardiff - Published on 11/11/2013 at 15:27
0 comments » - Tagged as Environment, Festivals, Music, Travel

  • messiaen

English version // Yn Saesneg

Cerddorfa Ffilharmonig Llundain

Royal Festival Hall, Canolfan Southbank

Dydd Sadwrn, 2il Tachwedd 2013


O'r diwedd! Ar ôl yr holl amser yma ar theSprout.co.uk, dwi'n cael siarad am fy angerdd mwyaf yn y celfyddydau.

Dwi'n siarad wrth gwrs am y cyfansoddwr Ffrangeg Olivier Messiaen.

Yn cael ei ystyried fel un o'r cyfansoddwyr gorau a mwyaf pwysig yn y ganrif ddiwethaf, mae ei gerddoriaeth yn radical ac yn llawn o liwiau godidog, ond eto yn parhau i fod yn brydferth ac yn gydseiniol. Echnos yng Nghaerdydd, roeddwn yn ei drafod gyda rhywun arall sy'n hoff o fynd i gyngherddau, a dywedodd ei fod yn 'unigryw'. Nid oes amheuaeth am hynny. Ond yn y gorffennol dwi wedi cael beirniadaeth frwnt a lot o bryfocio am fy nghariad tuag at ei gerddoriaeth. Nid yw hyn o bwys nawr. Mae'r gerddoriaeth yn rhy bwysig i mi.

Mae hi'n bum mlynedd a deg mis i'r dydd ers i mi glywed hwn yn fyw (wedi'i berfformio drws nesaf yn y Queen Elizabeth Hall, i ddechrau gŵyl blwyddyn o hyd o'i ganmlwyddiant yn 2008). Ers hynny dwi'n berchen ar fersiwn CD gyda gwraig Messiaen, Yvonne Loriod, ar y piano (ysgrifennodd ei holl ddarnau piano iddi hi) ac yn goruchwilio'r recordiad (fyddi di ddim yn clywed yn well na hyn). Felly sut brofiad fydd y tro hwn ar ôl bod mor gyfarwydd efo'r darn?

Mae Des canyon aux étoiles (O'r Ceunentydd i'r Sêr) yn llwyddiant anhygoel mewn cerddoriaeth. Wedi'i ysbrydoli gan y rhyfeddodau natur oedd gan Utah i'w gynnig, rydym yn gweld Cedar Breaks, Bryce Canyon a Zion Park i gyd wedi'u rhestru fel symudiadau enfawr eu hunain. Mae'r llefydd anhygoel yma o brydferthwch naturiol i gyd wedi ysbrydoli Messiaen fydda'n mynd yn ei flaen i ymgorffori elfennau eraill o'i fywyd, fel yr adar yn canu (cafodd sawl galwad adar ei drosi i mewn i'w gerddoriaeth ), ei ffydd Gatholig, seryddiaeth a sawl pwnc swynol arall dim ond ef gallai rhwydo efo'i gilydd. Mae Utah wedi anrhydeddu'r cyfansoddwr gwych Ffrangeg yma drwy ailenwi'r Clogwyni Gwyn yn Mount Messiaen. Clod mawr iawn.

Fel roedd yn ddweud yn y rhaglen, 'this is no musical tourism', ond y gerddoriaeth yn bodoli yn y llefydd a'r syniadau yna, mewn byd o sain o'r fath mai dim ond Messiaen fydda wedi gallu meddwl amdano. Mae hwn wedi cael ei benodi fel y gwaith hiraf ar gyfer y piano a cherddorfa sydd wedi'i ysgrifennu erioed, bron yn ddwy awr yn y neuadd cyngerdd (heb egwyl). Ond mae'r nifer o chwaraewyr sydd angen ar gyfer y gwaith terfysglyd yma yn rhyfeddol o fach gydag ychydig dros bedwardeg o bobl yn y gerddorfa. Ond dydy hyn ddim yn cynnwys y pedwar unawdydd, bob un â'i fynydd mawr ei hun i ddringo. Felly roedd gennym ni Tzimon Barto gyda'r rhan piano eang, John Ryan ar y corn, Andrew Barcley ar y seilorimba a Erika Öhman ar y glockenspiel.

Mae Barto yn bendant efo'r carisma ar gyfer rhan eang y pianydd. Efallai ei fod wedi cymryd ychydig o ryddid wrth chwarae (roedd yn teimlo'n rhy araf weithiau, yn llacio dimensiynau’r gwaith). Roedd ei goesau yn eu hunain yn chwarae rhan drom yn ei chwarae, gyda llawer o symudiadau ac ystumiau yoga o'i goesau o dan stôl y piano. Roedd y morthwylio a gwthio o'r allweddi yn rhan hynod o'r cyngerdd. Gallai fod yn eithaf gludiog wrth chwarae pam mae eisiau bod. Mae galwadau'r adar yn gorchymyn hynny.

Roedd Ryan ar y llwyfan yn chwarae'r gwaith cyfan, ond roedd ganddo'r chweched symudiad cyfan iddo'i hun. Yn dwyn y teitl Interstellar Call, mae'n synau dylai clywed trwy'r gofod yn y gobaith o gyrraedd clust Duw (ym marn Messiaen). Mae'n cynnwys llawer iawn o dechnegau diddorol i'r chwaraewr corn a gyda dau symudiad cyfan ar gyfer y piano yn unig hefyd, mae'n rhan bersonol iawn o'r gwaith ond yn cael ei ledaenu'n eang. Roedd Barcley (oedd yn edrych dim mwy nag 16 oed o ble oeddwn i'n eistedd) ac Ohman ar yr offerynnau taro efo dawn i sbario. Nid oeddent yn stopio chwarae mewn gwirionedd ac efallai eu bod nhw mor bwysig â'r cyfansoddwr yn y cyfansoddiad yma. Roedd ein maestro Christoph Eschenbach yn cadw'r  momentwm i fynd gyda steil a llwyth o benderfyniad, ond dim ond ychydig ohono gallwn weld gan fod caead y piano yn ei guddio. Ond dim ond cryndod o'i faton neu gipolwg o'i ben moel oedd angen er mwyn gweld sut mae'n gweithio fel arweinydd.

Dylai dweud hefyd bod Messiaen wedi dyfeisio offeryn taro ei hun ar gyfer hwn. Mae'r Géophone yn drwm fflat wedi'i lenwi â mil o beli bychan i roi'r sain o'r ddaear yn symud (ymlaciol iawn, bron fel sŵn gwyn). Ar ôl y sioe gyntaf yn Efrog Newydd aeth ag ef yn ôl i'w ystafell gwesty i'w gadw'n ddiogel, ei gloi i ffwrdd, ac yna mynd i lawr am y pryd dathlu mewn parch ohono. Roedd hyn, ynghyd â'r peiriant gwynt a'r ddalen taranau yn ychwanegu i'r elfennau naturiol enfawr mae'r gwaith yn mynegi'n gryf. Mae'r offeryniaeth hefyd yn feistrolgar. Yn cael y trwmpedwr i dynnu ei ddarn ceg a chwythu i mewn iddo. Yn cael y chwaraewr bas dwbl i ddefnyddio gwialen fetel i rwydo i fyny a lawr ei linynnau. Stwff cyffrous iawn.

Mae llawer mwy o offerynau taro yn cael ei ddefnyddio gyda phopeth o ddrwm bas, i diwbglychau, blociau pren (yn cael eu defnyddio yn wych i gyfleu'r aderyn Brân y Cnau Clark) a hyd yn oed clychau cregyn. Yn ei brosiect nesaf, ei unig waith llwyfan:

Saint François d' Assise (Y Sant François o Assisi), byddai'n gwneud y defnydd mwyaf o offerynnau taro a cherddorion dwi erioed wedi'i weld. Gobeithio bydd perfformiad arall o'r garreg filltir yma mewn cerddoriaeth i'w ddod yn fuan…Roedd y byd sain glywais yma yn anhygoel. Mae beth mae'n cael allan o dan bumdeg o chwaraewyr yn herio unrhyw esboniad rhesymol (mae'n teimlo fel ei fod yn deirgwaith hynny). Nid oes yr un cyfansoddwr wedi darlunio ei ysbrydoliaeth o dirluniau mor dda. Y symudiad diwethaf (Zion Park and the Celestial City) ydy fy ffefryn. Rydym yn clywed cwrelau pres, hwrdd o alwadau adar aruthrol unwaith eto ac ar y diwedd, y gerddoriaeth mesmereiddio fwyaf dwi erioed wedi'i glywed. Rydym yn gadael Zion Park ac yn mynd tuag at y Celestial City ac mae'r chwaraewyr yn cyflwyno sain fetelaidd mor felys. Mae'r rhythmau a'r ansawdd sydd yma (fel y mae yn ei gerddoriaeth) yn anhygoel. Mae'n  rhoi braw i ti wrth iddo glychsain chwarae allan, yn gorffen gyda chord A mwyaf disglair ar y llinynnau. Siaradodd Messiaen am y diwedd: 'mae'r clychau yn canu allan yn datgan y llawenydd eithaf'. Roeddwn i mewn dagrau erbyn y diwedd, yn ochneidio gyda'r rhyddhad fy mod i wedi cael drwy'r symffoni o liwiau yma unwaith eto.

Llwyddiant anhygoel mewn sain.

Marc: 10/10

Digwyddiadau – Cyfarfod Golygyddol Sprout Tachwedd 2013

Gwybdoaeth – Cerddoriaeth

Sefydliadau – Cardiff Soundscene

Erthyglau – Categorïau – Cerddoriaeth

DELWEDD: Tim Hamilton

Got something to say?

You must be logged in to post comments on this website.

Login or Register.

Please take a few minutes to complete this survey. It will help us find out how you use the website so we can keep improving it for you. Everyone who completes the survey will get the chance to win £50.